Ramen vervangen in Vlaanderen: is een omgevingsvergunning nodig?
In Vlaanderen zijn handelingen aan de gevels van een hoofdzakelijk vergunde woning vrijgesteld van een omgevingsvergunning, als ze de energieprestatie niet verslechteren en het bouwvolume niet wijzigen. Het vervangen van ramen valt onder dat punt. De vrijstelling vervalt als het gebouw in de vastgestelde inventaris van bouwkundig erfgoed staat zonder beschermd te zijn, of in een werelderfgoedgebied ligt. Elk geval wordt getoetst.
Regels nagekeken op
Beschrijf uw werken: wij toetsen ze aan de regels van uw gewest en stellen het aanvraagdossier op.
Is een vergunning nodig om ramen te vervangen in Vlaanderen?
Het besluit van de Vlaamse Regering van 16 juli 2010 stelt handelingen aan gevels en daken van een hoofdzakelijk vergunde of vergund geachte woning vrij van een omgevingsvergunning, onder twee voorwaarden: de energieprestatie van het gebouw mag niet verslechteren en het fysieke bouwvolume mag niet wijzigen (artikel 2.1, 2°). De tekst spreekt over handelingen aan gevels en noemt ramen niet.
Ramen vervangen is een handeling aan de gevel: wij toetsen het onder dit punt. De volgende voorwaarden moeten samen vervuld zijn om de vrijstelling te laten gelden.
- Hoofdzakelijk vergunde of vergund geachte woning.
- Energieprestatie van het gebouw niet verslechterd.
- Fysiek bouwvolume ongewijzigd.
- Werken binnen een straal van 30 m van de woning (artikel 2.2, 1°).
- Geen vergunningsplichtige functiewijziging en ongewijzigd aantal woongelegenheden (artikel 2.2, 2° en 3°).
In welke gevallen geldt de vrijstelling niet?
De vrijstelling geldt alleen als de handeling niet strijdig is met een gemeentelijk ruimtelijk uitvoeringsplan, een bijzonder plan van aanleg of een verkavelingsvergunning van minder dan vijftien jaar oud (artikel 1.4). Ze geldt ook niet als de handeling strijdig is met een gewestelijke, provinciale of gemeentelijke stedenbouwkundige verordening (artikel 1.3).
Voor handelingen aan gevels sluit artikel 2.2, 6° bovendien twee situaties uit: een als werelderfgoed erkend gebied of zijn bufferzone, en een gebouw uit de vastgestelde inventaris van bouwkundig erfgoed dat niet beschermd is. Voor een beschermd monument geldt een apart toelatingssysteem (artikel 1.2).
- Plan of verkavelingsvergunning die de werken tegenhoudt.
- Stedenbouwkundige verordening die de werken tegenhoudt.
- Werelderfgoedgebied of bufferzone.
- Gebouw in de inventaris van bouwkundig erfgoed, niet beschermd.
- Beschermd monument: aparte erfgoedtoelating.
En als de raamopening van maat of plaats verandert?
Een raam- of deuropening aanbrengen, vergroten, verplaatsen of dichtmaken blijft een handeling aan de gevel. Gaan de werken gepaard met stabiliteitswerken, dan geldt de vrijstelling van vergunning alleen als een architect wordt aangesteld voor het ontwerp en de controle van de handelingen (artikel 2.1, 2°).
Voor de architectenwet is geen architect verplicht om een raam- of deuropening aan te brengen, te wijzigen of dicht te maken, zolang de werken geen constructieprobleem oplossen en de stabiliteit van het gebouw niet wijzigen (besluit van 23 mei 2003, artikel 1/1, 2°, b). Onze pagina over de architect in Vlaanderen legt dat punt uit.
Kan mijn gemeente een vergunning eisen voor mijn ramen?
Sinds 1 maart 2026 kan een gemeente met een stedenbouwkundige verordening alleen nog een vergunningsplicht invoeren voor handelingen op een limitatieve lijst van de Vlaamse Regering. Die lijst noemt het vervangen of wijzigen van buitenschrijnwerk, deuren, ramen, luiken en poorten aan beschermde monumenten en in beschermde stads- en dorpsgezichten (artikel 1, 5°, d).
Ze noemt dezelfde werken ook aan niet-beschermd erfgoed, in het deel van het grondgebied dat de gemeente afbakent omwille van de architectonische, stedenbouwkundige, esthetische, culturele, historische of wetenschappelijke waarde (artikel 1, 6°). Raadpleeg dus de verordening van uw gemeente voordat u ramen bestelt.
Onze dienstverlening
U beschrijft het gebouw, uw huidige en nieuwe ramen en het doel van de werken, met een foto van de gevel. Wij toetsen uw project aan de voorwaarden hierboven en geven aan of een vergunning nodig is, en of een architect dat ook is.
Is een vergunning nodig, dan stellen wij het aanvraagdossier op: ingevuld gewestelijk formulier, 2D-plannen, bewijsstukken en een handleiding voor de indiening. Onze pagina over regularisatie in Vlaanderen legt uit wat u kunt doen voor ramen die al geplaatst zijn.
Veelgestelde vragen
Is een vergunning nodig om ramen te vervangen in Vlaanderen?
Niet als de werken binnen de vrijstelling blijven: hoofdzakelijk vergunde woning, energieprestatie niet verslechterd, volume ongewijzigd en geen uitsluiting zoals de inventaris van bouwkundig erfgoed of een strijdige verordening. Anders is een omgevingsvergunning nodig.
Zijn ramen die minder isoleren dan de oude vrijgesteld?
Nee. De vrijstelling veronderstelt dat de energieprestatie van het gebouw niet verslechtert. Ramen die ze verslechteren, voldoen niet aan die voorwaarde.
Is een architect nodig om ramen te vervangen?
Op zich niet. Een architect is wel nodig als de werken gepaard gaan met stabiliteitswerken: de vrijstelling van vergunning geldt dan alleen als een architect wordt aangesteld voor het ontwerp en de controle.
Mijn huis staat in de inventaris van bouwkundig erfgoed: wat verandert er?
Staat het gebouw in de inventaris zonder beschermd te zijn, dan geldt de vrijstelling voor handelingen aan gevels niet. Een omgevingsvergunning is dan nodig.
Officiële bronnen
- Besluit van de Vlaamse Regering van 16 juli 2010 tot bepaling van stedenbouwkundige handelingen waarvoor geen omgevingsvergunning nodig is (Stedenbouwkundig Vrijstellingenbesluit), artikelen 1.2, 1.3, 1.4, 2.1 en 2.2
- Besluit van de Vlaamse Regering van 23 mei 2003 tot bepaling van de handelingen die vrijgesteld zijn van de medewerking van de architect, artikel 1/1
- Besluit van de Vlaamse Regering tot vaststelling van de limitatieve lijst van mogelijke vergunningsplichtige handelingen op gemeentelijk niveau, artikel 1
Lees ook
- Omgevingsvergunning in Vlaanderen: hoe weet u of uw project een vergunning nodig heeft?
- Hebt u in Vlaanderen een vergunning nodig voor uw werken?
- Gevelisolatie in Vlaanderen: wanneer hebt u een vergunning nodig?
- Architect verplicht voor een omgevingsvergunning in Vlaanderen?
- Stedenbouwkundige regularisatie in Vlaanderen: kunt u uw werken regulariseren?